Menelaah Makna Masjid Krue Se Sebagai Simbol Memori Kolektif Komunitas Muslim Patani di Thailand Selatan
Abstract
Kajian mengenai komunitas Muslim Pattani penting dilakukan karena dinamika hubungan minoritas-mayoritas dan trauma sejarah akibat konflik sosial-politik di Thailand Selatan terus membayangi integrasi budaya mereka. Sayangnya, penelitian terdahulu lebih banyak berfokus pada analisis konflik politik secara makro dan fungsi sosial-keagamaan masjid secara umum, sehingga kerap mengabaikan bagaimana situs fisik secara spesifik mentransmisikan trauma dan ingatan sejarah lokal. Masjid Krue perlu dikaji secara khusus melalui perspektif memori kolektif karena bangunan arsitektural tanpa kubah ini menyimpan jejak memori trauma sejarah, seperti serangan Siam hingga Insiden 2004, yang berfungsi sebagai ruang simbolik sekaligus media konstruksi identitas Melayu Muslim. Melalui pendekatan kualitatif dengan studi lapangan dan studi pustaka, serta menggunakan teori memori kolektif Maurice Halbwachs, penelitian ini bertujuan untuk menganalisis proses historis dan mekanisme sosial dalam pembentukan makna Masjid Krue Se. Hasil penelitian menunjukkan bahwa Masjid Krue Se tidak hanya berfungsi sebagai tempat ibadah, tetapi juga diproduksi secara sosial sebagai simbol keberadaan Kesultanan Melayu Pattani dan sebagai media perlawanan kultural. Memori tersebut dirawat dan diwariskan secara antargenerasi melalui lembaga tadika, narasi keluarga, organisasi komunitas, dan media sosial, di tengah sensitivitas politik negara.
Downloads
References
Arismunandar, Omdurman University. "Melayu Pattani Thailand: Muslim Minority Religion Expression in the Middle of Non-Muslim Majority." Journal of Malay Islamic Studies 3, no. 1 (2019). http://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/jmis.
Barisan Bersatu Kemerdekaan Patani (BERSATU). Hidup Mati Bangsa Patani. 1st ed. Majlis Permesyuaratan Rakyat Melayu Patani (MPRMP) / The Patani Malay Consultative Congress, 1997.
Djamil, Nasrullah, Khairunnas Rajab, and Universitas Islam Negeri Sultan Syarif Kasim Riau. "Analisis Kebijakan Pendidikan Islam di Negara yang Dilanda Konflik: Studi Kasus di Pattani, Thailand." n.d.
Finaldin, Tom, and Muhammad Rifki Ihwannudin. "Diplomasi Nahdlatul Ulama dalam Menangani Konflik antara Pemerintah Thailand dan Muslim Patani." Global Mind (2025): 32–42.
Halbwachs, Maurice. On Collective Memory. Edited by Lewis A. Coser. Chicago and London: The University of Chicago Press, 1992. https://doi.org/10.1016/j.lisr.2016.08.010.
Ibrahim Syukri. Sejarah Kerajaan Melayu Patani. Cetakan pertama. Bangi, Selangor, Malaysia: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia, 2002.
Jailani, Safiruddin, and M. Alfin Fatikh. "Political Mediatization in the Mainstream and Digital Era: Jokowi and Dedi Mulyadi." Communicator: Journal of Communication 3, no. 1 (March 2026): 14–28. https://doi.org/10.59373/comm.v3i1.300.
Jamaludin. "Gerakan Pembebasan Islam Patani di Thailand Selatan: Studi tentang Patani United Liberation Organization (1968–1993)." 2017, 117–134.
Loisa, Riris, Gregorius Genep Sukendro, Muhammad Gafar Yoedtadi, Lusia Savitri, and Roswita Oktavianti. "Memori Kolektif Para Kontributor Berita Wilayah Pasca Konflik dan Peliputan Keberagaman." Jurnal Kajian Komunikasi 8, no. 2 (2020): 240–252.
Mardhiah, and Muhammad Al-Mustafa. "Islam Asia Tenggara Kontemporer Abad ke-21: Studi Pendidikan Sejarah atas Konflik Bernuansa Agama di Thailand." Pendas: Jurnal Ilmiah Pendidikan Dasar 11 (2026).
Mr. Niaripen, Wayeekao. "Berislam dan Bernegara bagi Muslim Patani: Perspektif Politik Profetik." Jurnal Agama dan Hak Asasi Manusia 5, no. 2 (2016): 352–406.
Nik Anuar Nik Mahmud. Sejarah Perjuangan Melayu Patani, 1785–1954. Cetakan pertama. Bangi, Selangor, Malaysia: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia, 1999.
Nuereng, Mr. Ilham. "Dinamika Bernegara Masyarakat Muslim di Thailand Selatan dalam Perspektif Sosiologi Politik Islam." IN RIGHT: Jurnal Agama dan Hak Asasi Manusia 5, no. 2 (2016): 300–347.
Puspita Sari, Indah. "Local Traditions as Guardians of Malay Identity among Pattani Muslims in Thailand." At-Tarbawi: Jurnal Pendidikan, Sosial dan Kebudayaan 11, no. 2 (December 2024): 326–347. https://doi.org/10.32505/tarbawi.v11i2.9360.
Ramadhan, Tri. "Hikayat Pattani dan Eksistensi Masjid di Negeri Pagoda: Umat Islam Thailand dalam Pusaran Harmoni dan Konflik." Journal of Islamic Civilization 3, no. 2 (2021): 149–159. https://doi.org/10.33086/jic.v3i2.2619.
Retpitasari, Ellyda, Nailal Muna, Muhammad Faqih, and Sonia Isnaini Nabila. "Communication Strategies in Instilling Pancasila Values through the Qasidah Curriculum in Islamic Boarding Schools." El Communicate: Digital Islamic Communication 1, no. 1 (June 2026): 22–32.
Rusandi, and Muhammad Rusli. "Merancang Penelitian Kualitatif Dasar/Deskriptif dan Studi Kasus." Al-Ubudiyah: Jurnal Pendidikan dan Studi Islam 2, no. 1 (2021): 48–60. https://doi.org/10.55623/au.v2i1.18.
Safi’i, Imam, and Mukhibatul Mahmudi. "Reconstructing the Values of Wasathiyah Islam in Sunan Drajat’s Catur Piwulang: A Local Wisdom Framework for Religious Moderation and Social Harmony." El Communicate: Digital Islamic Communication 1, no. 1 (June 2026): 13–21.
Satyadharma, Maudhy, Mahdar, Hado, and Dwi Bayu Putra Pamungkas. "Collaborative Governance Communication in Community-Based Traffic Safety Programs in Kendari City." Communicator: Journal of Communication 3, no. 1 (April 2026): 29–43. https://doi.org/10.59373/comm.v3i1.309.
Setiarini, Novia Isti. "Muslim Minoritas dan Budaya Muslim Melayu Masyarakat Pattani Thailand Selatan." Jurnal Penelitian Agama 22, no. 1 (2021): 127–137. https://doi.org/10.24090/JPA.V22I1.2021.PP127-137.
Sodiqin Ali. "Budaya Muslim Pattani (Integrasi, Konflik dan Dinamikannya)." Jurnal Kebudayaan Islam 14, no. 1 (2016): 31–49.
Sulaiman, Aimie. "Memahami Teori Konstruksi Sosial Peter L. Berger." Jurnal Society 6, no. 1 (2016): 16–22. https://www.societyfisipubb.id/index.php/society/article/view/32.
Tajuddin, Muhammad Saleh, Andi Tenri Yeyeng, Ahmad Hasyim, Universitas Islam Negeri Alauddin, and Universitas Patompo. "Political and Historical Relations of Patani Kingdom in Thailand and Patani Village in Indonesia." Politik Profetik 10, no. 2 (2023).
Talukdar, Hoimawati, Medusmita Borthakur, and Ismojo Herdono. "Digital Populism: An Analysis of Donald Trump’s Rhetoric in X." Communicator: Journal of Communication 3, no. 1 (March 2026): 1–13. https://doi.org/10.59373/comm.v3i1.286.
Copyright (c) 2026 Tursity Attawa Idinastika, Irwansyah .

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.





.jpg)
